Wrijvingselektriseermachine, John Cuthbertson Amsterdam, 1788

V09710

Wrijvingselektriseermachine

Cuthbertson, John; Amsterdam (Maker)‎, Cuthbertson, John; Amsterdam (Ontwerper)‎

1788 - 1788

(inscriptie) "In° Cuthbertson | inv. et fecit 1788 Amsterdam"

De grote messing geleider op glazen driepoot is hol, maten: 120 h, 98 b en 180 diep. De messing ontvanger op glazen driepoot is 120 hoog, 50 breed en 44 diep. De dubbele glazen schijven zijn 82 cm in diameter.

Deze elektriseermachine gebruikten de Hollandse scheikundigen voor hun proeven m.b.t. de theorie van Lavoisier, en staat beschreven in hun boek uit 1789 (zie de literatuurlijst).
Zie ook pomp V07835, dat ook van Deiman is geweest.

op houten voet Hoogte: 166 cm
Breedte: 100 cm
Diepte: 85 cm
voet met schijven Gewicht: 40 kg

Elektriseermachine
Het experiment De koopman Adriaan Paets van Troostwijk (1752–1837) en arts Jan Rudolph Deiman (1743–1808) maakten naam met de Kring der Hollandsche Scheikundigen. Met deze kring verzorgden zij voor de verspreiding van de scheikundige ideeën van Lavoisier in Nederland. In 1789 publiceerde deze zijn Traité élémentaire de chimie. In dit boek beschreef Lavoisier dat water uit waterstof en zuurstof bestond. Dit was in die tijd een zeer controversiële bewering: water beschouwde men al sinds mensenheugenis als ondeelbaar. Paets van Troostwijk en Deiman namen de proef op de som. Op een door Cuthbertson voor Felix Meritis vervaardigde elektriseermachine sloten ze twee gouddraden aan. De uiteinden van deze gouddraden staken ze in water. Het gas dat ontstond door de elektriciteit vingen ze op. Vervolgens lieten ze het gas ontploffen, waardoor er zich weer water vormde. Het geleverde resultaat was overtuigend bewijs voor de stellingname van Lavoisier.Lodewijk Napoleon kocht de elektriseermachine uit de nalatenschap van Deiman met de bedoeling om het instrument samen met een luchtpomp uit diens nalatenschap aan het Koninklijk Instituut te schenken. John CuthbertsonJohn Cuthbertson is in 1743 geboren in Dearham en was sinds 1761 leerling (en later schoonzoon) van de Londense instrumentmaker James Champneys. Zeven jaar later week deze Champneys uit naar Nederland en vestigde zich samen met Cutbertson in Amsterdam. Dat deed hij om het Engelse patent op achromatische telescopen te ontwijken. Na de dood van Champneys legde ook Cuthbertson zich in eerste instantie toe op optische instrumenten. Later specialiseerde hij zich ook in het maken van elektriseermachines. Cuthbertson heeft grote invloed gehad op de studie van de elektriciteit in Nederland en is ook de bouwer (1784) van de door Martinus van Marum ontworpen elektriseermachine in het Teylers Museum. In 1794 keerde Cuthbertson terug naar Engeland.

zie ook UVO
J. Deiman, A. Paets van Troostwijk `Beschrijving van eene electrizeer-machine...', Amsterdam, 1789 (g 12187)
A. Paets van Troostwijk, 'Lettre de Paets van Troostwijk et Deiman a de la Metherie sur une maniere de decomposer l'eau...', 1789 (s 1991)
W. Hackmann, 'John and Jonathan Cuthbertson...', Leiden, 1973 (t 5685, 142)
H. Snelders, 'Het Gezelschap der Hollandsche Scheikundigen', Amsterdam, 1980 (f 11073,4)

UVO - v09710.doc

Deiman, Johan Rudolph
Lodewijk Napoleon, Koning
Paets van Troostwijk, Adriaan

03.08.0.0 Elektriseermachine (onderwerp)
04.2 Scheikunde vanaf lavoisier (onderwerp)
04.2.0.2 Scheikundige verbindingen en hun eigenschappen (onderwerp)
Amsterdam; the Netherlands (geografie)
Amsterdam; the Netherlands (geografie)

expositie Rijksmuseum Boerhaave