Hellend vlak, 1750-1800?

V09281

Hellend vlak

Gravesande, Willem Jacob 's (Ontwerper)‎

1750 - 1800

Mahoniehouten plaat op messingen pootjes, waarop een mahoniehouten staander. Daarin bevestigd een stalen staaf, met katrol aan uiteinde en messingen loopgewicht. Over de katrol hangt een messingen bakje met gewicht. Voorts twee gegraveerde koperen plaatjes: een driehoek, een halfrond.Dit ontwerp komt in de eerdere edities van 's Gravesandes boek nog niet voor, en is dus ontwikkeld tussen ca. 1725 en 1740; wel komt in die eerdere edities een variant voor met een houten rol op een plank i.p.v. het messingen glijgewicht over een staaf; exemplaren van die variant bevinden zich in Teylers Museum en het Utrechts Universiteitsmuseum.
Uit 's Gravesandes kabinet werd in 1742 overgenomen: 'Een houte stijl en ijzeren katrol om de eygenschap der schuynse helling te tonen met eenige verdeelde bordjes' (f 8). Dat zal wel het afgebeelde toestel zijn geweest, al verwart de 'houten stijl': in het boek is duidelijk sprake van een ijzeren staaf. Dit toestel is echter vrijwel zeker niet het origineel van 's Gravesande, gezien enkele vormgevingsdetails. Het lijkt sprekend op het exemplaar in Teylers Museum, toegeschreven aan Adam Steitz (zie literatuur), bijv. de boog waarmee de staaf in een vaste hoek werd vastgezet en de messingen pootjes. Deze pootjes lijken ook op die onder de drievoudige hefboom (9249) en de beide windas-modellen (9097 en 9255) in onze collectie.
Vermoedelijk is dit toestel dan ook later in de 18e eeuw verworven en is het van de hand van een maker als Dirk Klinkenberg of Adam Steitz. Wel valt op dat het loopgewicht precies lijkt op die op 's Gravesandes centrifugaaltoestel (9477).

Hoogte: 54 cm
Breedte: 47 cm
Diepte: 13 cm

(BOERH f 2248) W.J. 's Gravesande, Physices Elementa Mathematica (Leiden 1725-1721), par. 342, Tab. XIII, fig. 5 en 6.
G.L'E. Turner, 'Van Marum's scientific instruments in Teyler's Museum', in E.Lefebvre & J.G. de Bruin, eds., Martinus van Marum. Life and Work deel 4 (Leiden 1973), p.150-2
Peter de Clercq, The Leiden Cabinet of Physics, a descriptive Catalogue, p. 31

Steitz, Adam; Amsterdam
Leids Fysisch Kabinet
Klinkenberg, Dirk Dirkzn (jr); Leiden
Klinkenberg, Dirk Jansz; Leiden

03.01.0 Statica (onderwerp)
Amsterdam; the Netherlands (geografie)
Leiden; the Netherlands (geografie)

depot