Gravure Dolhuis op de Kloveniersburgwal te Amsterdam, circa 1675-1725, uitgever P. Schenk.

P00126

Dolhuis op de Kloveniersburgwal Amsterdam

1675 - 1725

Opschrift voorkant: Onderaan: Furiosum Hospitum Mente captos alens et confervans. Het dollhuys; op de Kleeveniers Burgwal gebouwd in het jaar 1562 en vergroot 1592 enz. Hieronder staat in kleine letters: T. Schenk exc: Amft: C. Priv. Exc. (Excudit) Gaf het uit. Toevoeging bij de naam van de uitgever.

Het DOLL-Huys; op de Kleeveniers Burgwal, geboud in het iaar 1562, en vergroot 1592, enz. Kopergravure, uitgegeven te Amsterdam omstreeks 1708 door Pieter Schenk (1660-1711) in Afbeeldinge der voornaamste gebouwen van Amsterdam.
De prent van links naar rechts. Links is het gebouw te zien die overloopt in een prachtige binnentuin. Deze tuin is voorzien van een contra-poste standbeeld in het middel van een vrouw. Links van het standbeeld staat in de achtergrond een man met zijn rug naar de tuin toe. In het midden van de prent staat een man met zijn gezicht richting het standbeeld op het middelste wandelpad van de tuin. Naast hem staat een hond met zijn gezicht richting de rechterzijde van het gebouw (gezien vanaf de kijker zijn oogpunt). Rechts van de prent staan twee heren met elkaar te praten hun rug richting de tuin. De prent loop vervolgens over naar de rechterzijde van het gebouw. Zo krijg je de illusie dat je op de binnen tuin staat.Op de prent is een weergave te zien van het Dolhuis op de Kloveniersbrugwal te Amsterdam. Ooit stond op de Kloveniersburgwal bij de Spinhuissteeg het Dolhuis. Intussen is er weinig tastbaars meer over van deze instelling voor 'dollen', of krankzinnigen. Het Dolhuis kon in 1562 worden gebouwd dankzij een gift van Hendrick Pouwelsz, wiens zwangere echtgenote door een krankzinnige vrouw was aangevallen. Behalve psychisch gestoorden kwamen ook probleemdrinkers en onhandelbare veroordeelden in de instelling, die meer was bedoeld om de overlast te beperken dan om de patiënten te genezen. Een beroemde bewoner was schilder Pieter de Hooch, die er zijn laatste jaren sleet.
In 1791 werden alle inwoners overgebracht naar het Buitengasthuis en kwam er een kerk in de plaats voor het Dolhuis. Alleen de vorm van de binnenplaats, waar ooit het beeld De Razerny stond, is binnen de huidige bebouwing bewaard gebleven. Kunsthistoricus Gerrit Vermeer geeft een reconstructie van het oorspronkelijke gebouw en de inrichting ervan. Op het Dolhuisterrein stonden onder meer een huis met de regentenkamer, een kook- en een washuis en andere voorzieningen.
In het cellencomplex zaten de patiënten opgesloten. De cellen hadden geen vensters, alleen een gat boven de deur. Hierdoor konden de krankzinnigen hun hoofd naar buiten steken en verzorgers konden er hun voedsel door aangeven. In de cel stond een kribbe en een 'heimelijk gemak' om de behoeften te doen. Geraas en getier werd bestraft met het sluiten van een zware buitendeur, waardoor daglicht en lucht alleen nog door een kleine opening hoog boven de deur naar binnen kwamen. Zo kon de bewoner tot zichzelf komen met een minimum aan overlast.

papiermaat na rest. Hoogte: 23 cm
papiermaat na rest. Breedte: 27 cm

webartikel 2008 - https://www.onsamsterdam.nl/component/content/article/15-dossiers/2175-dollen-weggestopt-in-donkere-cellen

Schenck, P(i)eter

10.0.0 Openbare en beroepsorganisaties (onderwerp)
60.0.5 Architectuur (onderwerp)
92 Ziekenhuis, dolhuis, pesthuis, lazarushuis, apotheek (onderwerp)
Amsterdam; the Netherlands (geografie)

depot