Houten schot met 2 kijkgaten, aan beide zijden beschilderd met taferelen van de chirugijnswinkel, 1648

P01679

Schot uit chirurgijnswinkel

Onbekend (Maker)‎

1648 - 1648

Op de chirurgijnen kant: 1648 (met links en rechts daarvan incomplete tekst) Op de stroopkan: Sir: Acetose Onder de aderlaatscene: 't laten is goet: voor diet quat doet. Onder de kiezentrekscene: Voor een quaede mont Quel .... Op barbierskant: bovenaan: Wel geschoren 't haer verlore Op de barbierskant rondom knipscene: met deese kleijne schaer wort den moselen kost gevist, maer die groote schaer brengt het gelt in de kist

Olie op paneel: Kant1: voorstelling van de barbierswinkel ; knippen en scheren. Er is een aardglobe op afgebeeld dat doet vermoeden dat het hier om een beter gesitueerde chirurgijn-barbier gaat die zijn brede belangstelling voor de natuur en wetenschappen net onder de stoelen of banken stak.
Kant 2: 3 voorstellingen te zien: een aderlaat scène waarbij een leerjongen tracht het uit de wond spuitende bloed op te vangen. De behandeling van een hoofdwond en het trekken van een kies.
Het schot heeft vermoedelijk gediend als afscheiding in een chirurgijnswinkel. aan de ene kant werden klanten geschoren en werden snorren en baarden bijgepunt. Aan de andere zijde bevond zich de echte chirurgijnsafdeling waar het soms bloedig toeging. Het schot is in het verleden langer geweest (ook te zien aan de teksten die incompleet zijn) en op sommige plaatsen zijn uitsparingen in de verf te zien, die doen vermoeden dat er op die plekken ook nog iets bevestigd was.

Incl. voeten Hoogte: 180 cm
Breedte: 135 cm
Incl. voeten Diepte: 34.5 cm

Chirurgijnschot
We staan er zelden bij stil. maar de medische wetenschap is waar ze is dankzij het lef van een handjevol snijmoedige pioniers. Chirurgijns, operateurs of heelmeesters. zoals ze heetten. boekten stapje voor stapje vooruitgang dankzij eeuwen van gedurfd experimenteren. Niet anders dan andere wetenschappelijke disciplines, maar met het unieke verschil dat het studieobject de levende mens was en niet een of ander onkwetsbaar cultuur- of natuurverschijnsel. Hoe lang heeft het geduurd voordat iemand besloot een met koudvuur besmet been vanaf het gezonde deel domweg af te zagen. in plaats van te wachten totdat het lichaam zichzelf vergiftigde. En wat doe je met een gedeukte schedel? Toch geen zeldzaam verschijnsel in de gewelddadige late middeleeuwen. Niemand weet hoeveel beschadigde hersenvliezen het heeft gekost voordat men begreep dat je niet zonder de juiste voorzorgsmaatregelen ongestraft schedeldaken kunt lichten. De een noemt ze helden, de ander verklaart ze gevaarlijke gekken: deze eerste chirurgen. Niet zelden immers verloor een aderlatende. of schedelllichtende heelkundige een 'patient'. Toch moeten we blij zijn. Waar gehakt wordt vallen spaanders maar een feit is dat de moderne chirurg operaties uitvoert dankzij de boekenplanken vol kennis die zijn of haar voorganger eeuwen daar- voor bij elkaar peuterde.
Een icoon in de opmars van dc chirurgie is het chirurgijnschot. Waarvoor de staande planken precies dienden is eigenlijk niet bekend. De meest gangbare uitleg is dat het schot de winkel van de barbier-chirurgijn scheidde in een kappersdeel en een chirurgisch deel. In de vroege dagen van de chirurgie werd het snijden immers uitgevoerd door de barbier. de kapper uit die tijd. Was deze aan het aderlaten dan hoefden de wachtende langharigen niet te zien hoe een patient van de chirurgijn onderhanden werd genomen- Veel chirurgijnschotten zijn er niet meer over. Het getoonde schot is afkomstig uit de collectie van Het Nederlands Historisch Medisch Farmaceutisch Museum.

Van Piskijkers en heelmeesters: genezen in de Gouden Eeuw. - Leiden : Museum Boerhaave; Mededeling / Museum Boerhaave 258.
Theater van leven en dood: gezondheid en ziekte in de gouden eeuw. - Leiden : Museum Boerhaave; Mededeling / Museum Boerhaave 301.

10.5.0 Algemene chirurgie (onderwerp)
60.0.1 Portretten (onderwerp)

expositie Rijksmuseum Boerhaave