Maagdenburger halve bollen, Jan van Musschenbroek, 1720-1740

V09636

Maagdenburger halve bollen

Musschenbroek, Jan van (Maker)‎

1720 - 1740

-

Twee vrij platte messingen bolsegmenten, met aan ieder een ring vastgeschroefd en aan een ervan een kraantje voor evacuatie onder dit nummer is een derde even plat bolsegment bewaard (hoogte 6,5 cm), dat er wellicht bij hoort, maar ring en kraantje mist's Gravesande gebruikte dit kleine setje Maagdenburger halve bollen voor belastingproeven zowel in de lucht (in welk geval 140 pond nodig was om ze uiteen te trekken) als in ijle lucht (in welk geval hij het onder de luchtklok vastmaakte in het statiefje inv. nr. 21134). Deze laatste test zien we ook al bij Whiston (1714), Hauksbee (1719) en in de eerdere edities van 's Gravesandes leerboek (1720 Tab. XXX, fig. 1 en 1725 Tab. XLIII, fig. 1). In 1742 kocht de Leidse universiteit uit 's Gravesandes privékabinet voor f 420 diens luchtpomp (inv.nr. 9625) 'met een groote menichte recipienten, en vorder toebehoren, ten alleruyterste compleet', en ik neem aan dat dit setje daar onder viel.

Hoogte: 10 cm
Diameter: 9.5 cm

Het experiment met de halve bollen in Maagdenburg, in 'Experimenta nova', O. von Guericke, 1672

De Griekse geleerde Aristoteles ontkende het bestaan van het vacuüm. Dit denkbeeld werd in de middeleeuwen heftig bediscussieerd, totdat experimenten met luchtpompen halverwege de zeventiende eeuw aantoonden dat er in ieder geval een luchtledig bestond. De eerste luchtpomp werd gemaakt door de burgemeester van Maagdenburg, Otto von Guericke. Zijn bekendste proef bestond uit twee helften van een bol, die tegen elkaar geplaatst werden en waar de lucht uitgepompt werd. Daarna werden paarden ingespannen om de bollen uit elkaar te trekken. Dit lukte pas met 16 paarden!De proeven van Guericke trokken de aandacht van Robert Boyle, en ook hij ging pompen maken. Toen Christiaan Huygens Boyle had bezocht ontwikkelde ook hij een pomp. Vanaf dat moment breidde de 'pompenkoorts' zich snel over heel Europa uit. De Van Musschenbroeks in Leiden behoorden bij de belangrijkste luchtpompenmakers uit de achttiende eeuw.

W.J. 's Gravesande, Physices Elementa Mathematica (Leiden 17423), par. 2208 e.v. en Tab. LXIX, fig. 2 en 3
William Whiston, A Course of Mathematical Lectures and Experiments (1714), Pneumatics Plate V, fig. 1 en 3
Peter de Clercq, Het Leids Fysisch Kabinet (Leiden 1989), p. 36-7
Tentoonstellingcatalogus Horror vacui (Museum Boerhaave Med. 249), p. 11
Peter de Clercq, The Leiden Cabinet of Physics, a descriptive catalogue (1997), p.77

Gravesande, Willem Jacob 's

03.03.0 Pompen (onderwerp)
03.05 Trilling, geluid (onderwerp)
Leiden; the Netherlands (geografie)

depot