Bronzen vijzel met opschrift HENRICK WEGEWAERT ME FECIT Ao 1622 en met stamper

V03081

Vijzel met stamper

Wegewaert, Henrick (Maker)‎

1622 - 1622

HENRICK WEGEWAERT ME FECIT Ao 1622

Met stamper (25 cm) en leren onderzetter (diam. 15)

Hoogte: 15.5 cm
Diameter: 17.2 cm

Henrick Wegewaert
Op de rand van deze vijzel staat te lezen ‘Henrick Wegewaert me fecit Ao. 1622’, waarmee we meteen zijn maker en vervaardigingsjaar kennen. Henrick Wegewaert kwam uit een geslacht van klok- en geschutgieters waarvan vertegenwoordigers actief waren in Deventer en Kampen. In 1621 vestigde Henrick zich in Enkhuizen, waar hij in 1624 overleed.

Wegewaert en zijn vakbroeders waren dus geen gespecialiseerde vijzelgieters, maar bronsgieters die een aantal verwante producten fabriceerden: kanonnen, klokken en dus ook vijzels. Veel vijzels – ook deze – zijn versierd met een of twee banden met een doorlopende decoratie: bloemen- of plantenmotieven, dieren, maskers of combinaties daarvan. Deze ornamenten werden niet voor elke vijzel opnieuw gemaakt, maar waren op banden aangebracht die voor het gieten in de lemen gietvorm werden gedrukt. Deze banden met kant-en-klare versieringen behoorden tot de bedrijfsinventaris van de bronsgieter en gingen vele generaties van vader op zoon of schoonzoon over, zodat we dezelfde motieven soms meer dan een eeuw lang tegenkomen op vijzels van verschillende gieters.

Vijzel
Of deze sierlijke bronzen vijzel daadwerkelijk in een apotheek is gebruikt om ingrediënten voor geneesmiddelen fijn te stampen staat nog te bezien. Vijzels werden ook in sjieke keukens gebruikt, en daarom vaak als huwelijksgeschenk aangeboden. En zelfs in de apotheek waren vijzels als deze lang niet altijd gebruiksvoorwerpen, maar eerder pronkobjecten die aan het prestige van de winkel moesten bijdragen.

Deze vijzel met registratienummer V3081 is in 1978 aan het museum geschonken uit de nalatenschap van Maria Rooseboom, directrice van het Rijksmuseum voor de Geschiedenis der Natuurwetenschappen (zoals Museum Boerhaave vroeger heette) van 1949 tot 1968. Volgens de overlevering heeft de vijzel tijdens zijn lange geschiedenis ook nog toebehoord aan de dichter Willem Kloos.

Wittop Koning, D.A.; N. en Z. Nederlandsche Vijzelgieters, Pharmaceutisch Weekblad 76, 1939, no. 27
(BOERH h 3955) Wittop Koning, D.A.; Nederlandse Vijzels, 1953 p.39 afb. 19

Kloos, Willem
Kroon, Han
Vreese-Kroon, H.A. de

10.3.0.4.2 Instrumenten voor geneesmiddelbereiding (onderwerp)

depot