Klok, ontwerp Johann Heinrich Kessels, gemaakt door Thr. Knoblich Altona, 1866

V03462

Astronomisch slingeruurwerk

Kessels, Johann Heinrich (Ontwerper)‎, Knoblich, Thr.; Altona (Maker)‎

1866 - 1866

Wijzerplaat: Knoblich Altona / 1711

Uurwerk met centrale minutenwijzer op een verzilverde wijzerplaat. Nevenwijzerplaten voor de seconden (boven) en voor de uren (onder, tot 24 lopend). Het echappement is een rustende ankergang volgens Kessels. Gangreserve d.m.v. contra-palling; gangduur 8 dagen. Kwik gecompenseerde secondeslinger. De achterwand van de klokkast ontbreekt.In contract bruikleenarchief: Nr. Kaiser: F2, nr. de Sitter: 25, nr. werkplaats: G2 (11/10/2006 GD.)
Beschrijving in de inventarislijsten van de Leidse Sterrewacht:
1868: F 2. Eine nach Sternzeit gehende Pendel-Uhr mit Quecksilber-Compensation von Herrn Th. Knoblich in Altona, mit dessen Stromschliesser. Diese Uhr ist in der Vestibule der Sternwarte, am Pfeiler des grosseren Refractors, aufgehangt. Durch Drahtleitungen wird die Zeit-Angabe dieser Uhr auf mehrere galvanische Uhren in verschiedenenen Theilen der Sternwarte übergetragen.

Hoogte: 162 cm
Breedte: 50 cm
Diepte: 30 cm

Astronomisch slingeruurwerk, 1866, Knoblich, Altona
Voor de nieuwe sterrenwacht kocht Frederik Kaiser in 1866 deze klok van Theodor Knoblich (1827-1892). Knoblich werkte eerst bij de firma Krille (de opvolger van Kessels) in Altona. In 1863 nam hij deze zaak over. De klok werd in de nieuwe sterrenwacht opgesteld in een nis bij de grote refractor. De secondenpulsen van dit uurwerk werden met behulp van elektrische verbindingen door een tijdschrijver geregistreerd. In 1946 werd de klok naast het uurwerk van Hohwü geplaatst in de vestibule van de sterrenwacht. In plaats van de sterrentijd gaf hij vanaf dat moment de middelbare tijd van Greenwich (GMT) aan.
Het binnenwerk
De wijzerplaat heeft een enkele wijzer voor de minuten. In deze plaat is boven een secondewijzerplaat en onder een 24-uurwijzerplaat geplaatst. Het echappement is een rustende ankergang naar een ontwerp van Johann Heinrich Kessels, bestaande uit een messing anker, messing gangrad en instelbare bekken met stenen heffingsvlakken. De gangreserve voorkomt dat de klok stilstaat of zelfs terugloopt als hij wordt opgewonden. Bij deze klok gebeurt dit met een contrapalling. Dit mechanisme zorgt dat automatisch een veertje de aandrijving overneemt terwijl de klok wordt opgewonden. Volledig opgewonden is de gangduur van de klok acht dagen.
De kwikcompensatieslinger
De kwikcompensatieslinger is een ontwerp van Johann Heinrich Kessels. Om de slingertijd constant te houden heeft deze slinger een glazen kwikvat. Als de temperatuur stijgt, zetten de stalen slingerstaaf en het glazen vat uit en wordt de slinger dus langer. Het kwik zet echter ook uit en het kwikniveau in het vat stijgt dus. Dit compenseert de lengteverandering precies en dus verandert de slingertijd niet. Hiervoor is het wel noodzakelijk een nauwkeurig bepaalde hoeveelheid kwik te hebben. Om deze hoeveelheid constant te houden is boven op het kwik een glazen drijver gelegd, zodat het kwik niet verdampt.

zie ook UVO
R.H. van Gent & J.H. Leopold, De tijdmeters van de Leidse Sterrewacht (Museum Boerhaave Leiden, 1992, mededeling nr. 255), pp. 30-32 & 48. Hierin wordt de oudere literatuur geciteerd.

UVO - v03462.doc

UVO - V03462a.doc

Kaiser, Frederik

01.1 Praktische sterrenkunde (onderwerp)
03.04.0.0 Uurwerk (onderwerp)
Altona; Germany (geografie)

depot