V27022

Gaschromatograaf

Dijkstra, G. (Prof.) (Ontwerper)‎, Keulemans, A.I.M. (Ontwerper)‎

1950 - 1960

"Becker"

Gasanalysetoestel in grijze kastDit voorwerp is het prototype van een gaschromatograaf, ontwikkeld door Keulemans op het Shellab in Amsterdam. Keulemans en Dijkstra hebben pionierswerk verricht op het Shell laboratorium in Amsterdam op het gebied van de gaschromatografie. Dit was een van de 2 plaatsen in de wereld waar men aan de wieg van de capillaire gaschromatografie heeft gestaan (zie literatuur). Daarmee is dit voorwerp waarschijnlijk een van de oudste gaschromatografen in de wereld.
Van dit prototype is slechts een onderdeel gemaakt door de firma Becker in Delft. Deze firma ging kort hierna als eerste commerciële gaschromatografen in Nederland maken (zie bijvoorbeeld inventarisnummer 30549). Uit het Shelllab in Amsterdam stammen ook de vroege experimentele gaschromatografiekolommen in de collectie (31191, 30083).

Hoogte: 110 cm
Breedte: 74 cm
Diepte: 53 cm

Gaschromatograaf
De gaschromatografie is een methode om een mengsel in zijn componenten te ontleden. Bij deze techniek wordt het te ontleden mengsel (dat in het apparaat in de gastoestand wordt gebracht) door een kolom geleid, die een stof bevat die de afzonderlijke componenten in verschillende mate adsorbeert. Doordat de componenten, naarmate ze krachtiger geadsorbeerd worden, er langer over doen voor ze de kolom weer verlaten, raakt het gas ‘ontmengd’.

De ideeën voor de gaschromatografie hingen al een tijdje in de lucht, toen omstreeks 1950 A.J.P. Martin en T. James erin slaagden een werkzame gaschromatograaf te ontwerpen. Het betekende als het ware het startschot voor de verdere ontwikkeling van de techniek. Een van de geïnteresseerden die het apparaat kwamen bekijken was A.I.M. Keulemans van het Shell laboratorium in Amsterdam. Voor een petrochemisch bedrijf als Shell is een goede analyse van mengsels uiteraard van eminent belang. Na zijn bezoek begon Keulemans onmiddellijk zelf aan de bouw van een gaschromatograaf. Zijn inspanningen leidden onder meer tot dit prototype, dat derhalve een van de oudste gaschromatografen ter wereld is, en de alleroudste van Nederland. Reden genoeg om dit, op zich niet al te fraaie instrument eens in het zonnetje te zetten.

De gaschromatografie is inmiddels niet meer weg te denken uit de chemische industrie en wetenschap. Niet in de laatste plaats dankzij Keulemans, die zich niet alleen op het ontwerp van het apparaat stortte, maar die zich ook veel moeite heeft getroost om de techniek te populariseren en te verspreiden.

The History and Preservation of Chemical Instrumentation, Stock J.T. (ed), Dordrecht, 1986. p. 79 e.v.

Becker; Delft
Shell-research laboratorium; Amsterdam

04.2.1.2 Gasanalyse (onderwerp)
Delft; the Netherlands (geografie)
Amsterdam; the Netherlands (geografie)

depot