Astronomisch slingeruurwerk, ontwerp Sigmund Riefler München, gemaakt door Strasser & Rohde Glashütte, 1899

V03458

Astronomisch slingeruurwerk

Riefler, Sigmund; München (Ontwerper)‎, Strasser & Rohde; Glashütte (Maker)‎

1899 - 1899

Wijzerplaat: No 178 / Strasser & Rohde Glashütte i/ Sachs. Slinger; voorzijde: D.R.P. / 60059 / RIEFLER / MÜNCHEN / No 150 Slinger; achterzijde: E.P. / 14259

Uurwerk met centrale minutenwijzer op een verzilverde wijzerplaat. Nevenwijzerplaten voor de seconden (boven) en voor de uren (onder, tot 24 lopend). Echappement naar het ontwerp van Strasser. Gangreserve d.m.v. contra-palling; gangduur 8 dagen. Kwik gecompenseerde secondeslinger (type H) naar het ontwerp van Sigmund Riefler (1891).In contract bruikleenarchief: nr. de Sitter: 26, nr. werkplaats: G7. (11/10/2006 GD.)

Hoogte: 165 cm
Breedte: 51 cm
Diepte: 26 cm

Astronomisch slingeruurwerk, 1899, Strasser & Rohde, Glashütte
De directeur van de sterrenwacht Hendrik Gerard van de Sande Bakhuyzen bestelde deze klok in 1899 bij de Duitse firma Strasser & Rohde in Glashütte bij München. Na de levering werd hij opgesteld in het astrofotografiegebouw. De klok voldeed aanvankelijk niet aan de eisen en werd daarom teruggestuurd. Daarna paste Van de Sande Bakhuyzen het uurwerk aan, zodat hij hem voor relatieve zwaartekrachtsbepalingen met een slingertoestel van Defforges kon gebruiken.Vanaf 1924 stond de klok in de vestibule van de sterrenwacht. Daar fungeerde hij als moederklok voor het aangeven van de sterrentijd. Door een elektrische schakeling onder aan de slinger werd deze tijd doorgegeven aan diverse elektrische klokken in het gebouw.
Het binnenwerk
De wijzerplaat heeft een enkele wijzer voor de minuten. In deze plaat is boven een secondewijzerplaat en onder een 24-uurwijzerplaat geplaatst. Het echappement is een rustende ankergang naar een ontwerp van Ludwig Strasser, bestaande uit een stalen anker en instelbare dubbele stalen bekken met stenen heffingsvlakken. De gangreserve voorkomt dat de klok stilstaat of zelfs terugloopt als hij wordt opgewonden. Bij deze klok gebeurt dit met een contrapalling. Dit mechanisme zorgt dat automatisch een veertje de aandrijving overneemt terwijl de klok wordt opgewonden. Volledig opgewonden is de gangduur van de klok acht dagen.
De compensatieslinger
De kwikcompensatieslinger is een ontwerp van Sigmund Riefler. Om de slingertijd constant te houden is de slinger gemaakt van een holle stalen slingerstaaf die voor tweederde gevuld is met kwik. Als de temperatuur stijgt, zet de stalen slingerstaaf uit en wordt de slinger dus langer. Het kwik zet echter ook uit en het kwikniveau in de staaf stijgt. Dit compenseert de lengteverandering precies en dus verandert de slingertijd niet. Hiervoor is het noodzakelijk een nauwkeurig bepaalde hoeveelheid kwik te hebben. Om deze hoeveelheid constant te houden is hier gebruik gemaakt van een afgesloten buis, zodat het kwik niet kan verdampen. Bovendien heeft deze constructie als voordeel dat abrupte temperatuurveranderingen sneller gecompenseerd worden.

zie ook UVO
R.H. van Gent & J.H. Leopold, De tijdmeters van de Leidse Sterrewacht (Museum Boerhaave Leiden, 1992, mededeling nr. 255), pp. 35-36 & 48. Hierin wordt de oudere literatuur geciteerd.
H-J. Kummer, Ludwig Strasser (München 1994)
D. Riefler, Riefler präzisions-pendeluhren von 1890-1965 (München 1991)

UVO - v03458.doc

UVO - V03458a.doc

Sande Bakhuyzen, H.G. van de

01.1 Praktische sterrenkunde (onderwerp)
03.04.0.0 Uurwerk (onderwerp)
Glashütte; Germany (geografie)
München; Germany (geografie)

depot