Model van een overtoom, Jan Paauw Leiden, 1763

V09628

Model overtoom

Paauw, Jan; Leiden (Maker)‎

1763 - 1763

geen

Mahoniehouten model met rollers van palmhout, en messing beslag op de zijkant van de raderen van de windas. Het modelbootje, dat gebruikt werd om te demonstreren hoe een plat vaartuig van het ene naar het andere water werd getrokken, is niet bewaard.In 1763 leverde Jan Paauw jr. aan de Leidse Universiteit voor f 48: 'Een model van een overtoom met rollen van mahogn.' Als we er van uitgaan dat de materiaalaanduiding niet slaat op de rollen (hier immers van palmhout) maar op het gehele model, dan is identificatie onproblematisch. Het model lijkt als twee druppels water op het (wel complete) model in Utrecht, dat daar ook vermeld staat als de overtoom van Paauw.

Hoogte: 30 cm
Breedte: 60 cm
Diepte: 26 cm

Met behulp van een overtoom kon een schip van de ene vaarweg in de andere getransporteerd worden, waar het dan de reis kon vervolgen. In het Nederlandse landschap met al zijn waterwegen kwamen overtomen veel voor. Ze werden niet alleen voor kleine platbodems gebruikt, er bestonden ook zeer grote exemplaren voor zeewaardige schepen. Een overtoom had een belangrijk voordeel ten opzichte van een schutsluis: de bouwkosten van een overtoom lagen aanmerkelijk lager.

P. van Musschenbroek, Introductio ad philosophiam naturalem (1762), paragraaf 505 en Tab. X, fig. 4
H.J.M. Bos, Descriptive Catalogue. Mechanical Instruments in the Utrecht University Museum (1968), 21
Peter de Clercq, 'The Leiden Cabinet of Physics. A descriptive catalogue' (Leiden 1997), p.160

Leids Fysisch Kabinet

11 Techniek, handel,industrie en exploitatie van de natuur (onderwerp)
Leiden; the Netherlands (geografie)

expositie Rijksmuseum Boerhaave