Model windas, Dirk Klinkenberg Leiden, 1789?

V09255

Model windas

Gravesande, Willem Jacob 's (Ontwerper)‎

1785 - 1795

Mahoniehouten stelling op messingen voetjes, waarop een stel concentrische messingen wielen op een as (waarop '2') tegenelkaar (met diameters '8', '12' en '16') aan een houten rad met ivoren en houten spaken zitten; eraan hangen twee messing schaaltjes met in één ervan een rond loden gewicht met platte bodem.Een simpeler vormgegeven model van een windas komt al voor in de Course of Mathematical Lectures and Experiments van William Whiston (1714) en in de eerdere edities van 's Gravesandes leerboek. Uit het Leids Fysisch Kabinet zijn twee windasmodellen bewaard; de andere is 9097 (oud GM 8)).
Beide bewaarde modellen zijn vrijwel identiek en komen op grond van hun gelijkenis met het exemplaar in Teylers Museum beide in aanmerking om geïdentificeerd te worden als de in 1789 voor f 22 door D. Klinkenberg te Leiden geleverde mahoniehouten windas (Archief RUL AC I 63). Dat zou betekenen dat het oorspronkelijke exemplaar van 's Gravesande - in 1742 overgenomen uit zijn kabinet voor f 10 als 'een klijn model van een windas'- niet meer bestaat. Dit alles is echter zeer onzeker. Misschien is een van beide wel degelijk 's Gravesandes exemplaar maar later aangepast, bijv. de houten pootjes die op de gravure te zien zijn vervangen door de messingen voetjes.

Hoogte: 54 cm
Breedte: 24.5 cm
Diepte: 22 cm

Windas
's Gravesande gebruikte deze toestellen ter demonstratie van de regels van de klassieke statica, de leer van het evenwicht der lichamen.
Zij zijn tussen omstreeks 1720 en 1740 gemaakt door Jan van Muschenbroek te Leiden.

W.J. 's Gravesande, Physices Elementa Mathematica (Leiden 17423), par. 256 en Tab. VIII, fig. 6
G.L'E. Turner, 'Van Marum's scientific instruments in Teyler's Museum', in E.Lefebvre & J.G. de Bruin, eds., Martinus van Marum. Life and Work deel 4 (Leiden 1973), p. 138-9
Peter de Clercq, The Leiden Cabinet of Physics, a descriptive Catalogue (1997), p. 23

Leids Fysisch Kabinet
Klinkenberg, Dirk Dirkzn (jr); Leiden
Klinkenberg, Dirk Jansz; Leiden

03.01.0 Statica (onderwerp)
Leiden; the Netherlands (geografie)

depot