Atmosferische klok, Patent. Whiteman & Bass Holborn London, 1850-1875

V25121

Atmosferische klok

Whiteman and Bass; Holborn, Londen (Maker)‎

1850 - 1875

Aan beide uiteinden op papieren opdruk: "ATMOSPHERIC CLOCK. / PATENT. / Whiteman & Bass, Holborn, London" Met daaronder een wapen met: "HONI SOIT QUI MAL PENSE / DIEU ET MON DROIT" Op achterkant etiket: "33" Op achterkant etiket: "ATMOSPHERIC CLOCK. PATENT. No. 5702" Op achterkant etiket: "DIRECTIONS FOR SETTING.-Should the Mercury be separated, shake th Clock gently until all particles of Mercury be united at the bottom, for no portion of the Mercury must remain separated, then slide the tube until either the top of the bottom of the Mercury be even with the time you wish to set the Clock, and suspend it perpendicularly upon the nail, and by its gradual descent the time may be ascertained. When the Mercury has descended, or nearly so, the Clock must be reversed an the time at which it is teset again adjusted." Op achterkant met inkt: "A97"

Houten plank met aan beide uiteinden een messing ophanghaak. Aan de voorkant zit een glazen buis geklemd. In deze buis zit een tweede glazen buis gevuld met kwik en aan beide uiteinden afgesloten met een filter. Aan beide kanten van de buis is een schaalverdeling aangebracht, in tegengestelde richting van elkaar lopend van VII tot X (totaal 27 uur).

Whiteman & Bass Holborn London duiken ook op als uitgevers/makers van prenten rond 1875.
Tekst oude kaart: De tijd wordt aangewezen door het langzaam zakken van een kwikdruppel; aan de uiteinden der buis poreuse proppen. Midden 19e eeuw.
(verder opschrift en herkomst)

Werking:
Dit lijkt op een soort zandloper, maar dan op lucht. Door te schudden zakt het kwik. Door het geheel om te draaien blijft het kwik als het ware hangen op de lucht eronder. De buis kan nu in de klemmen verschoven worden zodat de onderkant van het kwik gelijk komt met de tijd op dat moment. Als de buis nu opgehangen wordt drukt het kwik de lucht langzaam door het filter weg, zodat de tijd is af te lezen.
Het nut van een dergelijk apparaat in een sterrenwacht is onduidelijk. Het apparaat is ten eerste erg onnauwkeurig door de schaalverdeling. Voor de rest is het in ieder geval nu niet meer zo dat een uur op de schaal overeenkomt met een werkelijk uur. Dit komt waarschijnlijk door het weglekken van lucht of het poreuzer worden van de filters.

Hoogte: 53 cm
Breedte: 6 cm
Diepte: 2 cm

Atmosferische klok
Tijdens de zoektocht naar klokken in Museum Boerhaave kwamen we dit merkwaardige voorwerp in het depot tegen. Hoewel er op het apparaat Atmospheric clock staat is het eigenlijk een soort zandloper. Het voorwerp is gemaakt door de firma Whiteman & Bass uit Holborn, Londen. Deze firma is voornamelijk bekend als uitgever en maker van prenten. Waarschijnlijk is de klok dan ook voor hen een vreemde eend in de bijt.

De werking van de Atmospheric clock lijkt erg op een zandloper en de klok moet dus ook om de zoveel tijd omgedraaid worden. In plaats van zand zakt een kwikdruppel geleidelijk naar beneden. Deze druppel kwik bevindt zich in een glazen buis, die aan beide uiteinden afgesloten is met een poreuze prop watten. Als de kwikdruppel helemaal naar beneden is gezakt, draai je de plank om en dan rust de druppel op de lucht. Als de buis nu opgehangen wordt, drukt het gewicht van het kwik de lucht langzaam door de watten weg. De druppel kwik zakt hierdoor en het tijdsverloop is zodoende af te lezen op de schaalverdeling naast de buis. De kwikdruppel doet er 27 uur over om naar beneden te zakken. Daarna moet de Atmospheric clock omgedraaid worden en begint het zakken opnieuw.

Het nut van een dergelijk apparaat halverwege de negentiende eeuw is onduidelijk. Het apparaat is erg onnauwkeurig, terwijl er genoeg betaalbare betrouwbare klokken waren. Maar bijzonder is de Atmospheric clock wel.

Zie voor meer informatie de UVO (uitgebreide omschrijving) bij dit voorwerp.

UVO - v25121.doc

03.04.0.0 Uurwerk (onderwerp)
London; United Kingdom (geografie)

depot