Planetarium (aspectarium) van karton en papier naar ontwerp van Jakob Bartsch, Jacob van Heyden, 1624

V06501

Planetarium (papier)

Bartsch, Jakob (Ontwerper)‎, Heyden, Jacob van (Maker)‎

1624 - 1624

Iac. Bartschi INDEX ASPECTUUM, Veterum et praecip. novorum, cum ROTULIS VII. PLANETARUM mobil. Sculptura & Impressione Iac. ab HEYDEN Argentin.

Planetarium (aspectarium) van karton en papier.
opm. Nijhoff Asser: Veel oppervlaktevuil, sierpapier aan achterzijde zit beetje los en op paar plekken gescheurd, randen van het achterkarton is langs een van de randen helemaal kapot.
Dit planetarium behoort bij een boekje: Bartsch, Jacob., 'Usus aspectuum veterum et praecip. novorum, compendiose sine calculo simul omnium inveniendorum. Noribergae, Chr. Gerhard for P. Fürst, 1661, Small 4to. (In voorwerparchief).
De auteur was de schoonzoon van Kepler.
Een papieren planisfeer 'Jacob of Heyden' gedateerd 1628, bevindt zich in het 'Memorial of National Literature' (voorheen Strahov Klooster) te Praag. Zie Bulletin SIC 25, 1990, p.4

Hoogte: 1.5 cm
Breedte: 32.5 cm
Diepte: 32.5 cm

De idee dat de sterren en planeten grote invloed uitoefenen op alles wat hier in het ondermaanse plaatsvindt, werd tot diep in de 17de eeuw door veel geleerden aangehangen. Zo waren in de geneeskunde de planeetstanden of –aspecten van groot belang bij het bepalen van de te volgen geneeswijze of bij het voorspellen van het ziekteverloop.Dit kartonnen bord met negen draaibare schijven van papier werd gebruikt bij het bepalen van de planeetaspecten. De klassieke planeten – waartoe ook de zon en de maan werden gerekend – zijn gerangschikt rond de aarde in de traditionele volgorde maan, Mercurius, Venus, de zon, Mars, Jupiter en Saturnus. Op de buitense schijf staan de tekens van de dierenriem.De gebruiker van het aspectarium richtte elk van de punten van de planeetschijven naar hun positie ten opzichte van de dierenriem, die hij eerst had opgezocht in een almanak. Voor ieder planetenpaar kon hij dan op de buitenste cirkel aflezen of het een gunstige of ongunstige samenstand had. Op de binnenste schijf kon hij de maangestalten aflezen.Vooral astrologen en artsen gebruikten deze instrumenten bij het doen van voorspellingen. De ontwerper van dit aspectarium, Jacob Bartsch (1600-1633), was overigens een schoonzoon en assistent van de vermaarde Duitse sterrenkundige Johannes Kepler.

(T5685,269) Museum Boerhaave Souvenir deel 2, pag. 12-13
De Lalande: p 249
Zinner: p. 244 - 245

01.1 Praktische sterrenkunde (onderwerp)
; the Netherlands (geografie)

expositie Rijksmuseum Boerhaave