Handkijker, vermoedelijk van Engelse makelij, gekocht door Henricus Bernardus Martini van Jan van Musschenbroek, 1712-1716

V28470

Handkijker

Musschenbroek, Jan van (Maker)‎

1710 - 1746

gemaakt bij Jan van Musschenbroek en bij hem gekogt door myn vader Mr H.B. Martini, die denzelven aan mij gaf in 1746 A. M.(?) Martini En door mij gegeven aan mijn zoon Paulus Hubert Martini Buijs in 1783. // die dezelve aan mij gaf in 1820 A.A. Martini Buijs En door mij gegeven aan mijn zoon Paulus Hubert Andries Martini Buijs in 1850 // En door mij gegeven aan mijn zoon Antoni Adriaan Martini Buijs in 1886 P.H.A. Martini Buijs // Door mij gegeven aan mijn zoon Paulus Hubert Andries in 1914 A.A. Martini Buijs (NB: cursief = handtekening; // wil zeggen: nieuw handschrift)

Uit vijf kokers bestaande aardse kijker van perkament, karton en hout. Lengten van oculairbuis naar objectiefbuis 25 / 19,5 / 19 / 18,5 / 20 cm; maten ingeschoven hiernaast. Vier asymmetrisch biconvexe lenzen in messingen vattingen: omkeeroculair, bestaand uit 3 dicht opeenvolgende lenzen (elk diameter ca. 20 mm en brandpuntafstand ca. 43 mm) en objectlens (b = ca. 43 cm) met schroefdop.Door het omkeeroculair geeft deze kijker een rechtopstaand beeld maar wel met verlies aan licht. Het is de enige bekende telescoop uit de Musschenbroekwerkplaats, die vanaf ca. 1710 verrekijkers aanbood, zie De Clercq, App C 39, D46, E 153-7, F 132-3, H 156-161; bijv. in 1735 (F 132): "Allerlei beste soorten van verrekykers, met 2 of met 4 glazen, van allerlei langtens, en in fraije kokers' (geen prijs aangeduid). Het kijkertje draagt geen Musschenbroek werkplaatstekens. Gelet op de siermotieven op het perkament (oranje en groene vlekken en Turner: stempelmotieven 14 en 28 en bandmotief 1) zijn de buizen in Londen gemaakt. Jan van Musschenbroek kan hierin de lenzen hebben gezet; hij kan het echter ook kant-en-klaar uit Engeland hebben gehaald en slechts doorverkocht. Dit kijkertje is blijkens de boven geciteerde inktaantekeningen op de tweede buis van vader op zoon in de familie gebleven gedurende 250 jaar; de laatste vermelding betreft Jhr. P.H.A. Martini Buijs, 1914-1997. De familie Martini kwam eind 17de eeuw uit Duitsland naar Den Bosch, waar zij zich opwerkte in de regentenstand. De eerste eigenaar Antoni was een succesvolle magistraat, hij werd pensionaris van Den Bosch en was patriot. De familie voerde huwelijkspolitiek met vooraanstaande Hollandse families, onder wie de familie Buys (Buijs).

Breedte: 31.5 cm
Diameter: 4 cm

After his graduation in 1712 Henricus Martini bought this telescope from the instrument maker Van Musschenbroek. When his son graduated, Martini gave the telescope to his son as a gift. This went on for nine generations till 1997.

Peter de Clercq, At the sign of the Oriental Lamp. The Musschenbroek workshop in Leiden, 1660-1750 (1997), appendices en p. 256 (daar nog als 'Private collection, Belgium)
Over het geslacht Martini: tel.inf. van Charles de Mooy, conservator Noordbrabants Museum en zijn tentoonstellingscatalogus Eindelijk uit d'Onderdrukking (1988), met portret van A. Martini
G.L'E. Turner, Decorative tooling on 17th and 18th century microscopes and telescopes, Physis VIII (1966), 99-128
(BOERH H 17716) Huib J. Zuidervaart, Telescopes from Leiden Observatory and other collections 1656-1859, a descriptive catalogue, 2007, p 57

Martini Buys, A.
Martini, Henricus Bernardus

01.1.0 Telescoop (onderwerp)
Leiden; the Netherlands (geografie)
; United Kingdom (geografie)

depot